Artykuł sponsorowany
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść artykułu i osobiste poglądy autora.
Zwolnienie z pracy jest dla wielu osób trudnym doświadczeniem, które rodzi szereg pytań o przyszłość zawodową, ale również o możliwe roszczenia wobec pracodawcy. W polskim kodeksie pracy przewidziano szereg sytuacji, w których pracownikowi przysługuje odszkodowanie, a także regulacje związane z rozwiązaniem umowy o pracę, zachowaniem lub skróceniem okresu wypowiedzenia, czy też przywróceniem pracownika do pracy.
W niniejszym artykule omówimy, czym jest odszkodowanie za zwolnienie z pracy, jakie są podstawy jego przyznania oraz w jakich przypadkach sąd może orzec o bezskuteczności wypowiedzenia. Wskażemy również, jak obliczana jest wysokość wynagrodzenia stanowiąca podstawę do wyliczenia odszkodowania i jakie są najczęstsze przyczyny rozwiązania umowy przez pracodawcę.
Odszkodowanie za zwolnienie to świadczenie pieniężne, które może przysługiwać pracownikowi w razie bezprawnego lub wadliwego rozwiązania umowy o pracę. W praktyce najczęściej spotyka się je w sytuacji:
wadliwego wypowiedzenia umowy,
naruszeniem przepisów prawa pracy,
niezachowania okresu wypowiedzenia,
skracanego okresu wypowiedzenia przez pracodawcę.
W takim przypadku pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie, jeżeli nie żąda przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach.
Każde rozwiązanie umowy o pracę musi być zgodne z przepisami prawa. W przeciwnym razie może dojść do sporów przed sądem pracy. Pracodawca może zakończyć współpracę z pracownikiem na kilka sposobów:
Wypowiedzenie umowy o pracę – najczęściej stosowana forma, gdzie kluczowe znaczenie ma długość okresu wypowiedzenia.
Rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia – możliwe m.in. z winy pracownika, np. w razie ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych albo gdy pracownik utraci uprawnienia konieczne do wykonywania pracy.
Rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron – najbardziej ugodowa forma zakończenia zatrudnienia.
W każdym przypadku liczą się zarówno podstawowe obowiązki pracownicze, jak i obowiązki pracodawcy wynikające z kodeksu pracy.
Okres wypowiedzenia to czas pomiędzy złożeniem oświadczenia o wypowiedzeniu a faktycznym zakończeniem stosunku pracy. Minimalne okresy wypowiedzenia umów zależą od stażu pracy u danego pracodawcy i wynoszą:
2 tygodnie – jeśli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy,
1 miesiąc – przy zatrudnieniu co najmniej 6 miesięcy,
3 miesiące – jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 3 lata.
W przypadku, gdy pracodawca skróci okres wypowiedzenia, pracownik ma prawo do odszkodowania za pozostałą część okresu wypowiedzenia. Wówczas okres ten wlicza się do stażu pracy – jest to tzw. wliczanie okresu odszkodowania.
Podstawą do ustalenia odszkodowania jest przeciętna wysokość wynagrodzenia pracownika. W sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia stosuje się przepisy o ekwiwalencie za urlop. Oznacza to, że do wyliczenia bierze się nie tylko pensję zasadniczą, ale również premie, dodatki czy inne składniki płacowe.
Przykładowo: jeśli umowa miała trwać jeszcze 6 miesięcy, a została rozwiązana przedwcześnie, pracownikowi przysługuje odszkodowanie równe wynagrodzeniu za czas, do którego umowa obowiązywałaby w normalnym trybie.
Zdarzają się sytuacje, w których pracodawca decyduje się na natychmiastowe zakończenie stosunku pracy. Może to nastąpić, gdy:
nastąpiło ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych,
niezdolność pracownika do pracy trwa zbyt długo,
doszło do zawinionego naruszenia regulaminu,
praca została spowodowana wypadkiem, a pracownik nie przestrzegał zasad bhp,
nastąpiło przestępstwo w pracy potwierdzone, a winę pracownika zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem.
W takich okolicznościach, gdy zachodzi wina pracownika, nie przysługuje mu odszkodowanie.
Przepisy przewidują także szczególne sytuacje, gdy pracodawca zwolnił pracownika, mimo że nie miał do tego prawa. Dotyczy to m.in.:
pracownic w okresie urlopu macierzyńskiego,
pracowników korzystających z świadczenia rehabilitacyjnego,
przypadków, w których zwolnienie wiązałoby się z naruszeniem przepisów prawa pracy.
W takich przypadkach możliwe jest przywrócenie pracownika do pracy na poprzednich warunkach.
Jeżeli wypowiedzenie jest obarczone naruszeniem przepisów, pracownik może wnieść pozew do sądu pracy. Sąd bada m.in.:
czy doszło do bezskuteczności wypowiedzenia,
czy istnieją podstawy do przywrócenia pracownika,
czy zamiast tego pracownikowi przysługuje odszkodowanie.
W razie sporu sądowego często kluczowe znaczenie ma opinia zakładowej organizacji związkowej, zwłaszcza gdy zwolnienie dotyczy działacza związkowego.
Czas określony – odszkodowanie przysługuje wtedy, gdy umowa miała trwać jeszcze dłużej, a pracodawca rozwiązał ją niezgodnie z prawem.
Odszkodowanie za zwolnienie nie przysługuje natomiast, jeżeli:
rozwiązanie nastąpiło z winy pracownika,
doszło do ciężkiego naruszenia obowiązków,
zachodzi nieobecność pracownika długotrwała i usprawiedliwiona (np. po okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego),
istnieją okoliczności, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie pracownika na zajmowanym stanowisku.
Spory dotyczące odszkodowania za zwolnienie z pracy są skomplikowane i wymagają znajomości przepisów kodeksu pracy oraz orzecznictwa. Żądania pracownika wobec pracodawcy muszą być precyzyjnie sformułowane – w przeciwnym razie sąd może je oddalić.
Dlatego w razie rozwiązywania umów, problemów z wypowiadaniem umów czy sporów o wypowiedzeniu umowy zawartej na czas określony, warto skorzystać z pomocy specjalisty.
Rozwiązanie stosunku pracy i ewentualne roszczenia z tego tytułu to temat wymagający wiedzy i doświadczenia. Jak widać, przepisy regulujące wypowiedzenia umów, rozwiązywanie umów czy odszkodowanie za zwolnienie z pracy są złożone i zawierają wiele wyjątków.
Dlatego jeśli doszło do sporu z pracodawcą, najlepszym rozwiązaniem jest kontakt z doświadczonym prawnikiem, który oceni sytuację i doradzi, czy lepiej ubiegać się o przywrócenie pracownika, czy o odszkodowanie. Profesjonalna pomoc zwiększa szanse na pozytywne rozstrzygnięcie przed sądem pracy.
Jeżeli znalazłeś się w takiej sytuacji, warto skontaktować się z prawnikiem od odszkodowań – np. z Kancelarią Tadeusza Caputy , specjalizującą się w prawie pracy i roszczeniach z tytułu bezprawnego wypowiedzenia.
